Αξιούμε!!!

Κάνε δική σου τη σελίδα μας.

Κύρια Σελίδα.

Εμείς...
Χάρτης
Ομιλίες
Έγραψαν...

Τα Σχολεία μας

Εκπαίδευση
Ενημέρωση
Δημοτικό & Νηπιαγωγείο
Γυμνάσιο
Τα παιδιά μας γράφουν

Δημογραφικά Στοιχεία
Κάτοικοι, Κοινοτικό Συμβούλιο, Σχολική Εφορεία

Μαθητές
Ιστορία
Ασχολίες Κατοίκων

Καταστροφή Πολιτιστικής μας κληρονομιάς

Οι "Δικοί" μας γιοι
Χερσόνησος Αγίων

Απόστολος Ανδρέας (1)
Απόστολος Ανδρέας (2)

’γιος Φίλωνας (1)
’γιος Φίλων (2)
’γιος Συνέσιος (1)
Αγ. Συνέσιος (2)
Αγία Φωτεινή
Μονή και Θαύματα του Απ. Ανδρέα
H Eπισκοπή Καρπασίας

Εγκλωβισμένοι
Το δράμα των εγκλωβισμένων
Οι εγκλωβισμένοι μας
Δολοφονίες, Ξυλοδαρμοί, Κλοπές
ΚΑΡΠΑΣΙΑ: Οι τελευταίοι των Ευρωπαίων εγκλωβισμένων
Μηνύματα Εγκλωβισμένων
Στο ευρωπαϊκό δικαστήριο οδήγησαν οι Ριζοκαρπασίτες τους Τούρκους

Τα δικά μας
Ριζοκαρπασίτικες Συνταγές
Συντυχάννετε (ομιλείτε) ριζοκαρπασίτικα;
Το χωρκόν μου
Ο καιρός στο Ριζοκάρπασον

Το Ριζοκάρπασον στη μνήμη μας
Σωματεία

Ιστορία
Γεωγραφία
Τοπωνυμία
Παραλίες
Μνήμες

Πρόσωπα
Οι Ριζοκαρπασίτες γράφουν
Χερσόνησος Ηρώων
Αγνοούμενοι
Γιάννης Μανιταράς

Το Μαρίν
Νάσα Παταπίου
Πάρις Αθανασιάδης
Γιάννης/Μαρία


Φωτογραφίες
Φωτογραφίες του χθες  (1)
Νέες ανέκδοτες μαθητικές φωτογραφίες  (2)
Νέες Ανέκδοτες φωτογραφίες  (3)
Ανέκδοτες φωτογραφίες  (4)
Νέες Φωτογραφίες  (5)
Νέες μαθητικές φωτογραφίες  (6)
Φωτογραφίες σήμερα (7)
Φωτογραφίες σήμερα (8)

Μαθητικές (9)

Εφημερίδα Ριζοκαρπάσου
Τεύχος 1
Τεύχος 2
Τεύχος 3

Τεύχος 4
Τεύχος 5

Τεύχος 6
Τεύχος 7
Τεύχος 8

Τεύχος 9


’λλες ενδιαφέρουσες σελίδες
Τα κατεχόμενα μνημεία μας

Υπουργείο Παιδείας
Κώμα Γιαλού
Νέτα
Επισκοπή Καρπασίας
Lobby for Cyprus
Cypriot Federation

Nepomak
Rizokarpasso fc
Κατωκοπιά



Τηλεφωνικοί κατάλογοι:

ΑΤΗΚ (Κύπρου)

Ο.Τ.Ε (Ελλάδας)

Αρχείο

Προσκύνημα στον 'Αγιο

Όλα δείχνουν ότι θα αρχίσουν οι εργασίες αποκατάστασης της μονής του Απ. Ανδρέα

Σίγουρα η απόφαση του Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου Β' να πράξει αυτό που απέφυγε για τόσα χρόνια, να μεταβεί δηλαδή στην κατεχόμενη γης μας, ήταν μεγάλη. Ωστόσο, η χθεσινή του επίσκεψη ανοίγει δρόμο για να σωθεί η ακριτική μονή του Αποστόλου Ανδρέα.

Η πολύχρονη προσπάθεια για την αποσόβηση του κινδύνου κατάρρευσης του κατεχόμενου μοναστηριού του Αποστόλου Ανδρέα δείχνει να αποδίδει. Μάλιστα, μετά τη χθεσινή επίσκεψη του Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου Β΄ στην ιστορική μονή, δεν αποκλείεται και η έναρξη των εργασιών συντήρησης και αποκατάστασής της.
Ειδικά το θέμα της μετακίνησης των μικροπωλητών, οι οποίοι αποτελούσαν το τελευταίο -τουλάχιστον δημόσια- εμπόδιο για την έναρξη των εργασιών, φαίνεται να αντιμετωπίζεται. Εξάλλου, συζητήθηκε μεταξύ του Αρχιεπισκόπου και του λεγόμενου υπουργού Τουρισμού, Ερσάν Τσιανέρ και λήφθηκε η διαβεβαίωση πως είναι θέμα μερικών ημερών η μετακίνησή τους. Σύμφωνα με πληροφορίες του «Π», στο σημείο όπου βρίσκονται σήμερα εγκατεστημένα τα παραπήγματα των μικροπωλητών στο προαύλιο της μονής, έχει αποφασιστεί όπως εγκατασταθεί γεωτρύπανο, το οποίο θα βοηθήσει στην ετοιμασία της απαραίτητης εδαφομηχανικής μελέτης. Σε επίπεδων επιτροπών από τις δύο πλευρές αποφασίστηκε η μετακίνηση των μικροπωλητών σε κοντινό σημείο από το χώρο που είναι σήμερα. Τα νέα παραπήγματα τα οποία θα στεγάσουν τους μικροπωλητές στο νέο χώρο έχει αναλάβει να κατασκευάσει η ελληνοκυπριακή πλευρά. Όπως πληροφορούμαστε, ήδη έχουν ετοιμασθεί και σύντομα θα μεταφερθούν στο κατεχόμενο μοναστήρι.

Χωρίς διατυπώσεις

Ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος Β΄, πέρασε χθες στις οχτώ το πρωί στην κατεχόμενη περιοχή από το οδόφραγμα του Αγίου Δομετίου χωρίς οποιεσδήποτε διατυπώσεις και χωρίς να σταματήσει καν για οποιοδήποτε έλεγχο. Αμέσως μετά τη διέλευσή του στα κατεχόμενα, το αυτοκίνητο που τον μετέφερε καθ΄ όλη τη διάρκεια της διαδρομής συνοδευόταν από περιπολικό της "αστυνομίας" του καθεστώτος.
Το οδοιπορικό του Προκαθημένου της Εκκλησίας της Κύπρου άρχισε με πρώτο σταθμό τη Μονή του Ιδρυτού της, Αποστόλου Βαρνάβα. Εκεί συνάντησε και τον λεγόμενο υπουργό Τουρισμού, Ερσάν Τσιανέρ. Στη συνέχεια ο Μακαριότατος επισκέφθηκε την Αγία Τριάδα και το Ριζοκάρπασο, όπου συνάντησε τους λιγοστούς εγκλωβισμένους, οι οποίοι τον ανέμεναν έξω από τις εκκλησίες της Αγίας Τριάδος και του Αγίου Συνεσίου, αντίστοιχα. Τελευταίος σταθμός, το προσκύνημα στην ακριτική μονή του Αποστόλου Ανδρέα.

Στον Απ. Βαρνάβα

Στην Ιερά Μονή του Αποστόλου Βαρνάβα, ο Μακαριότατος, συνοδευόμενος από τον Μητροπολίτη Καρπασίας Χριστοφόρο προσκύνησε τον τάφο του Ιδρυτή της Εκκλησίας της Κύπρου και έψαλλαν μαζί το μέγα κλέος της Κύπρου. Η συγκίνηση στα μάτια του Αρχιεπισκόπου, τόσο κατά την είσοδό του στη μονή, όσο και όταν βρέθηκε μπροστά στις εικόνες και της αγία τράπεζας, εμφανέστατη.
Στο μικρό καφενείο, έξω από τη μονή του Απ. Βαρνάβα, ο Ερσάν Τσιανέρ προσέφερε καφέ. Μάλιστα ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος Β΄ ζήτησε στην τουρκική γλώσσα καφέ σκέτο, ενώ στη συνομιλία που είχε με τον "υπουργό" τού διηγήθηκε ιστορίες από τα παιδικά του χρόνια, αλλά και ότι έπαιξε μαζί τα Τουρκοκυπριόπουλα του γειτονικού χωριού. Ο λεγόμενος υπουργός Τουρισμού διηγήθηκε τη δική του ιστορία στον Μακαριότατο, λέγοντάς του ότι οι μεγαλύτεροι άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και ο πατέρας και ο παππούς του, ήξεραν άπταιστα ελληνικά, ενώ οι σημερινοί Τουρκοκύπριοι νέοι λόγω του διαχωρισμού, δυστυχώς δεν γνωρίζουν.

Στην Αγία Τριάδα

Με τις καμπάνες να ηχούν χαρμόσυνα, υποδέχθηκαν οι εναπομείναντες λιγοστοί εγκλωβισμένοι της Αγίας Τριάδας τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου. Έξω από το ναό, οι ηλικιωμένοι περίμεναν να καλωσορίσουν και να πάρουν την ευχή του. Ο Γιώργος Φράγκου, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην κατεχόμενη Αγία Τριάδα, έφυγε για κάποια χρόνια όταν πέθανε η σύζυγός του και έμενε με τα παιδιά του στις ελεύθερες περιοχές. Πριν από μερικά επέστρεψε και πάλι στη γη που τον γέννησε. Χθες, όπως είπε, αισθάνθηκε μεγάλη χαρά που είδε τον Αρχιεπίσκοπο προσκυνητή στο κατεχόμενο χωριό του. «'Αμα έφτασεν ο μάστρος μας δακάτω, αξίζει τον κόπο», είπε και πρόσθεσε πως «δείχνει ότι αισθάνεται τον πόνο του εγκλωβισμένου, για τις εκκλησιές μας και όλα». Ο Ιωάννης Ιωαννίκιος εκ μέρους των εγκλωβισμένων ανέφερε ότι γιορτάζουν και πανηγυρίζουν με χαρά και υπερηφάνεια, γιατί τους επισκέφθηκε ο Αρχιεπίσκοπος και ζήτησε μόνο έναν ιερέα για το χωριό. Ο Μακαριότατος διαβεβαίωσε ότι θα βρεθεί αντικαταστάτης του πάτερ- Κωνσταντίνου, ώστε να γίνει λειτουργία την Κυριακή των Βαΐων και την Ανάσταση.

Με κλαδιά δάφνης

Με κλαδιά δάφνης στρωμένα στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Συνεσίου καλωσόρισαν τον Αρχιεπίσκοπό οι εγκλωβισμένοι του Ριζοκαρπάσου. Με ένα χειρόγραφο πανό που έλεγε «Καλώς ήρθες Μακαριότατε» τον υποδέχτηκαν με τη σειρά τους οι μαθητές του γυμνασίου και του δημοτικού σχολείου. Οι εναπομείναντες ηλικιωμένοι εγκλωβισμένοι, οι οποίοι περίμεναν στην εκκλησία αρκετή ώρα πριν από την άφιξη του Μακαριότατου, τον υποδέχτηκαν με μια αγκαλιά λουλούδια από τους κήπους τους. Κατά την είσοδό του στο ναό ο Αρχιεπίσκοπός Χρυσόστομος Β΄, βαθύτατα συγκινημένος, αφού προσκύνησε την εικόνα του Επισκόπου Καρπασέων Αγίου Συνεσίου, προχώρησε στο ιερό του ναού και προσκύνησε την Αγία Τράπεζα. Πρόσφερε στον πάτερ- Ζαχαρία δώρο έναν επιστήθιο σταυρό και τον ευχαρίστησε που κρατά τις εκκλησίες της περιοχής ζωντανές όλα αυτά τα χρόνια. Μετά την εκκλησία ο Αρχιεπίσκοπος πήγε με τα πόδια στο γυμνάσιο και το δημοτικό σχολείο. Οι 16 μαθητές και οι 19 καθηγητές τον υποδέχθηκαν με λουλούδια και χειροκροτήματα. Η διευθύντρια, Λουκία Λυσάνδρου, καλωσορίζοντας τον Αρχιεπίσκοπο είπε ότι με τον ερχομό του αναπτερώνονται οι ελπίδες τους και αναθαρρεύει η ψυχή τους πως σύντομα ο τόπος μας θα επανενωθεί. Ο Αρχιεπίσκοπος ευχαρίστησε όλους και τους συμβούλευσε να δώσουν όλη τη δύναμή τους για να πάρουν εκείνα τα εφόδια από τους καθηγητές που θα χρειαστούν στην πορεία της ζωής. Ο Μακαριότατος μοίρασε δώρα σε μαθητές και καθηγητές και ετοιμάστηκε για την τελευταία διαδρομή. Από το Ριζοκάρπασο στο μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα.


Τελικός προορισμός

Ίσως εδώ, θα μπορούσε κάποιος να γράψει ότι συγκίνηση του Προκαθημένου της Εκκλησίας να έφθασε στο αποκορύφωμα. Προσκύνησε την ιστορική εικόνα του Αγίου της Καρπασίας και προσευχήθηκε. Μπροστά στο λιτό ιερό, παρουσία και του πάτερ- Ζαχαρία, ευχήθηκε όπως οι εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης του μοναστηριού αρχίσουν το συντομότερο δυνατό. Ο Μητροπολίτης Καρπασίας Χριστοφόρος πρόσφερε στον Αρχιεπίσκοπό μια χειροποίητη εικόνα του Αποστόλου Ανδρέα για να θυμάται, όπως είπε, την επίσκεψή του στη μονή, αλλά και να αποτελέσει, όπως συμπλήρωσε, διά πρεσβειών του Αποστόλου Ανδρέα, η επίσκεψή του αυτή να είναι η αφορμή για να επισκευαστεί το μοναστήρι, για να αποφύγει τον κίνδυνο μιας ενδεχόμενης κατάρρευσης. Απαντώντας, ο Αρχιεπίσκοπος ευχήθηκε με τη σειρά του τη συντήρηση της μονής το συντομότερο δυνατό. Αρχιεπίσκοπός Χρυσόστομος Β΄ και Ερσάν Σιανέρ, αφού αντάλλαξαν κάποιες φιλοφρονήσεις, περπάτησαν στο προαύλιο της μονής. Στη συνέχεια οι δύο τους, καθώς και τα μέλη της συνοδείας, παρακάθισαν σε γεύμα.


Ψήφισε Έρογλου!

Περίεργα ανοίγματα προς τον λεγόμενο πρωθυπουργό και υποψήφιο πρόεδρο του ψευδοκράτους, Ντερβίς Έρογλου, έκανε ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος Β΄ κατά την επίσκεψή του στα κατεχόμενα. Τα όσα ανέφερε ο Αρχιεπίσκοπος, σε μια έντονα προεκλογική περίοδο στα κατεχόμενα, δεν μπορεί παρά να συνιστούν μιαν έμμεση στήριξη στον κ. Έρογλου.

Ο Αρχιεπίσκοπος μίλησε με θερμά λόγια για τον κ. Έρογλου και του ευχήθηκε «καλές επιτυχίες στις προσπάθειές του να υπηρετήσει την τουρκοκυπριακή κοινότητα». Χαρακτήρισε δεδομένη τη μεταξύ τους συνεργασία και ανακοίνωσε ότι πολύ σύντομα θα υποδεχθεί τον λεγόμενο πρωθυπουργό και τον «υπουργό» Τουρισμού Ερσάν Σιανέρ, στις ελεύθερες περιοχές. Εντύπωση προκάλεσε η δήλωση του Αρχιεπισκόπου, ότι ο κ. Έρογλου του στέλνει καθημερινώς μηνύματα και εξέφρασε την πεποίθηση ότι θα συναντιόνται συχνά και θα έχουν μιαν καλή συνεργασία. Ζήτησε δε από το λεγόμενο υπουργό να διαβιβάσει στον κ. Έρογλου την πρόθεση για καλή συνεργασία που θα έχουν πάντοτε, αρχής γενομένης από τη χθεσινή επίσκεψη. «Είμαστε έτοιμοι για κάθε προσπάθεια και συνεργασία. Εφόσον και ο Αρχιεπίσκοπος έχει τις ίδιες απόψεις, χωρίς να χάσουμε χρόνο, να αρχίσουμε τις εργασίες το συντομότερο δυνατό», απάντησε από την πλευρά του ο κ. Σιανέρ, αναφερόμενος στις προσπάθειες αναστήλωσης της μονής Αποστόλου Ανδρέα.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΑΤΖΗΑΠΟΣΤΟΛΟΥ
ΠΟΛΙΤΗΣ - 23/03/2010

______________________________________________________________________________________________________

Οι χανουτάρηδες* της Κύπρου
*Συνώνυμο του ταβερνιάρη, του κρεοπώλη, του καταστηματάρχη, του οινοπώλη, του κάπελα και του πανδοχέα...

Της Νάσας Παταπίου*

Κατά την εποχή των Λουζινιάν είχε δοθεί άδεια για τη λειτουργία πέντε χανουτίων έξω από τη Λευκωσία και αργότερα οι Βενετοί τοποτηρητές επέτρεψαν να λειτουργήσουν συνολικά 12 χανούτια. Κάθε χανούτιο όφειλε να καταβάλλει ετησίως στο Δημόσιο Ταμείο ως φόρο, ένα δουκάτο

Οι ταβέρνες και γενικά οι χώροι όπου πωλούνταν διάφορα είδη τροφίμων κατά τη Φραγκοκρατία και Βενετοκρατία, αναφέρονται από τους Κύπριους χρονογράφους Λεόντιο Μαχαιρά και Γεώργιο Βουστρώνιο με τη λέξη χανούτια. Πρόκειται για λέξη περσικής αρχής που διαδόθηκε στην αραβική, αρμενική και ελληνική. Το όλο θέμα σχετικά με τη λέξη χανούτι παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί η λέξη διασώθηκε και επεκράτησε στην Κύπρο. Τουλάχιστον έως το 1974 οι λέξεις χανούτιν και χανουτάρης χρησιμοποιούνταν στην Καρπασία από άτομα κάποιας προχωρημένης ηλικίας. Στον ελλαδικό χώρο είναι εντελώς άγνωστη η λέξη και η έννοιά της και ούτε απαντά σε κείμενα του 15ου και 16ου αιώνα, όπως συμβαίνει αντίστοιχα στον κυπριακό χώρο. Η μόνη σχετική είδηση που έχουμε για μία λέξη που φαίνεται να έχει σχέση με τη λέξη χανούτι από τον ελλαδικό χώρο, είναι η λέξη χανακάς. Σύμφωνα με στοιχεία που διαθέτουμε, η λέξη χανακάς απαντά σε μεσαιωνικό κείμενο αναφερόμενο στον Πόντο, ως συνώνυμη με τη λέξη χάνι. Είναι πρόδηλο ότι η λέξη χανούτιν- καθώς και η λέξη χάνι- αλλά και χανακάς, προέρχονται ακριβώς από την ίδια ρίζα.
Η λέξη χανούτιν πολλές φορές στους Κύπριους χρονογράφους, όπως επίσης στις Ασσίζες και στα 'Ανθη Χαρίτων, έχει την έννοια πανδοχείου, εργαστηρίου, καταστήματος, παντοπωλείου, οινοπωλείου, κρεοπωλείου, καπηλειού κ.ά. Η δε λέξη χανουτάρης έχει την έννοια του ταβερνιάρη ή ταβερνάρη, κρεοπώλη, καταστηματάρχη, οινοπώλη, κάπελα ή πανδοχέα. Αντίθετα η λέξη χάνι, η οποία επεκράτησε αργότερα, αποτελεί σταθμό για τα καραβάνια, κατάλυμα για ανθρώπους και ζώα, χώρο επίσης όπου μπορούσε κάποιος να φάει, να πιει κρασί ή ακόμη να αγοράσει ή να πωλήσει προϊόντα. Σε μερικές περιπτώσεις αναφέρεται ότι στα χάνια λειτουργούσαν ακόμη και χαμαιτυπεία.

Έγραψαν οι χρονογράφοι
Ο Λεόντιος Μαχαιράς μνημονεύοντας την ανανέωση των προνομίων, την οποία είχε κάνει ο Πέτρος Α΄ στην παροικία των Γενουατών στην Κύπρο, αναφέρεται και σε σχετικό προνόμιο που αφορούσε στα χανούτιά τους...
«...τα ζυγία τους Γενουβίσους και τα μέτρη τους όπου έχουν χανουτία να ήνε εις την αφεντιάν τους, τουτέστιν του ποδεστά τους, καθώς το λαλεί το προβιλίτζιν (προνόμιο)». Πρόκειται για προνόμιο το οποίο τους είχε ήδη παραχωρηθεί από τον Φράγκο βασιλιά Ούγο, τον Ιανουάριο του 1232.
Επίσης ο Μαχαιράς σε μία άλλη περίπτωση αναφέρεται στο χανούτιν του Γιαφούνη στη Λευκωσία, μέλους της τότε πολύ γνωστής, αλλά και έως τον 17ο αιώνα κυπριακής οικογένειας. Πολύ ενδιαφέρουσα είναι και η αναφορά για τα χανούτια από τον ίδιο χρονογράφο, η οποία σχετίζεται με τον βασιλιά Πέτρο Α΄. «και ο βαχλιώτης του εζήτησε λάδι να βάλει εις τ' αγρελλία (σπαράγγια), και ελησμονήσαν ν' αγοράσουν, και τα χανουτία εσφαλίσαν ότι ήτον αργά»... Ο οικονόμος του ανακτόρου είχε λησμονήσει ν’ αγοράσει λάδι και επειδή ήταν ήδη αργά, είχαν κλείσει τα χανουτία, γεγονός που εξόργισε το ρήγα. Το περιστατικό αυτό είχε λάβει χώρα την παραμονή της δολοφονίας του ανδρείου ρήγα το έτος 1369.
Από έγγραφα της περιόδου της Φραγκοκρατίας, και ειδικά των ετών 1468-1469, παρατηρούμε ότι η λέξη χανούτιν έχει τη σημασία που προαναφέραμε. Το 1468 ο Φράγκος βασιλιάς Ιάκωβος Β΄, απάλλασσε τον Μάρκο Γαβριήλ από την καταβολή κάποιου φόρου για πέντε χανούτια, τα οποία είχε στην Αμμόχωστο ένεκα των καλών υπηρεσιών τις οποίες είχε προσφέρει. Κατά το ίδιο έτος και κατά τον ίδιο τρόπο, είχε απαλλαγεί από το φόρο και το μοναστήρι του Αγίου Συμεών στην Αμμόχωστο, το οποίο είχε στην ιδιοκτησία του τέσσερα χανούτια που ήταν ακριβώς δίπλα από το βασιλικό ανάκτορο. Επιπρόσθετα, σε έγγραφο επίσης του 1468 παραχωρούνταν στον Jean Perez Fabrices, μετέπειτα κόμη Καρπασίας, τα χωριά Κνώδαρα, Κουκάς και Μονιάτης καθώς και τα χανούτια, τα οποία βρίσκονταν σ’ αυτά. Η ύπαρξη χανουτίων στα χωριά της Κύπρου επιβεβαιώνεται και από άλλες πηγές της Φραγκοκρατίας, στις οποίες καταδεικνύεται ότι σε κάθε οικισμό της μεγαλονήσου, μεγάλο ή μικρό, υπήρχε ένα χανούτι για εξυπηρέτηση των κατοίκων.
Ο χρονογράφος Γεώργιος Βουστρώνιος αναφέρεται σε ένα χανούτι έξω από τη Λευκωσία, το οποίο παραχωρήθηκε σε ευνοούμενο του βασιλιά Ιακώβου Β΄, τον Καρτσία Τεναβάρρον. «...Και είχεν έναν χανούτιν έξω της Χώρας, του σιρ Γιλιάμ Στράμπαλη, και, έχοντα και ο ρήγας άρμασέν τον με την γυναίκαν του, επήρεν και το χανούτιν. Και δεν είχεν πογέριν (δικαίωμα) να σφάξει έξω»... Το απόσπασμα αυτό επιβεβαιώνει την ύπαρξη χανουτίων έξω από τη Λευκωσία, κοντά στην Πύλη του Φόρου, όπως θα εξετάσουμε παρακάτω και ότι τα χανούτια μπορεί να ήταν ακόμη και κρεοπωλεία. Σημαντικό είναι να τονίσουμε ότι η λέξη χανούτιν επικράτησε τόσο στα επίσημα έγγραφα της Φραγκοκρατίας ως canutes, όσο και στα έγγραφα της Βενετοκρατίας, ως canute, ενώ οι ιδιοκτήτες των χανουτίων, οι χανουτάρηδες, αναφέρονται σε βενετικό έγγραφο της τελευταίας δεκαετίας της βενετικής κυριαρχίας στην Κύπρο, ως chanutari.


Τα χανούτια της Λευκωσίας
Η ύπαρξη ταβερνών ή χανουτίων έξω από την πρωτεύουσα και κυρίως στην περιοχή εκεί που αργότερα, δηλαδή το 1567, οικοδομήθηκαν οι προμαχώνες της βενετικής οχύρωσης της Λευκωσίας Caraffa, Flatro και Podocattaro, μαρτυρούνται από την εποχή των Λουζινιάν. Εκεί, στη νοτιοανατολική πλευρά της πρωτεύουσας, όταν ακόμη υφίστατο η μεσαιωνική οχύρωση της πόλης υπήρχε η λεγόμενη Πύλη του Φόρου. Οι Γενουάτες, σημειώνει ο Λεόντιος Μαχαιράς το 1373, είχαν κουρσέψει τη Λευκωσία και «...εκρατούσαν το τειχόκαστρον από την πόρταν του Φόρου ως τον πύργον του Αγίου Ανδρέα»... Κοντά στην Πόρτα του Φόρου ήταν και το μέγαρο των εμπόρων (palazzo dei mercanti), η δημοτική αγορά εν ολίγοις.
Με την οικοδόμηση της νέας οχύρωσης της Λευκωσίας, το 1567, κατεδαφίστηκαν 100 κατοικίες, μερικά μέγαρα πλουσίων, 80 εκκλησίες και σπουδαία μοναστήρια αλλά και τα χανούτια, τα καταστήματα δηλαδή και οι ταβέρνες της Λευκωσίας, που βρίσκονταν στη νοτιοανατολική πλευρά της πόλης. Την πληροφορία αυτή διασώζει βενετική πηγή του 1567. Επίσης αναφορά γίνεται και από τον τελευταίο βισκούντη Αμμοχώστου Πέτρο Βαλτέριο. Μάλιστα, όπως σημειώνει ο ίδιος, τα ερείπια των χανουτίων αυτών χρησιμοποιήθηκαν ως χαρακώματα το καλοκαίρι του 1570, όταν οι Τούρκοι πολιορκούσαν τη Λευκωσία και έβαλλαν κυρίως κατά του προμαχώνα Podοcattaro.
Σύμφωνα με μια επιστολή του Βενετού τοποτηρητή Κύπρου, Φραγκίσκου Bragadin, με ημερομηνία 9 Μαΐου 1531, πληροφορούμαστε ότι κατά την εποχή των Λουζινιάν είχε δοθεί άδεια για τη λειτουργία πέντε χανουτίων έξω από την πόλη και αργότερα οι Βενετοί τοποτηρητές επέτρεψαν να λειτουργήσουν συνολικά 12 χανούτια. Κάθε χανούτιο όφειλε να καταβάλλει ετησίως στο Δημόσιο Ταμείο ως φόρο ένα δουκάτο. Σύμφωνα με τον ανωτέρω τοποτηρητή τα χανούτια αυτά ήταν πολύ χρήσιμα στους κατοίκους της πρωτεύουσας. Το εμπόριο του κρέατος καθώς και άλλων τροφίμων που διεξαγόταν στα χανούτια έξω από την πρωτεύουσα, απαλλασσόταν από το δασμό, δηλαδή των διαπυλίων.

Τα χανούτια στους Κανονισμούς του διαμερίσματος καρπασίας
Το πολυτιμότερο χειρόγραφο το οποίο είχαμε την εξαιρετική τύχη να ανακαλύψουμε στα Κρατικά Αρχεία της Βενετίας, και το οποίο, όπως και άλλοτε αναφέραμε, αποτελεί μνημείο της Κυπριακής διαλέκτου, περιέχει τους νόμους που ίσχυαν στο διαμέρισμα της Καρπασίας κατά τα χρόνια της βενετικής κυριαρχίας. Τόσο το ιταλικό κείμενο των κανονισμών όσο και αυτό στην ελληνική γλώσσα της εποχής, αναφέρονται στα χανούτια και τους χανουτάρηδες. Και σε αυτές τις πηγές η λέξη χανούτιν  έχει όλες τις σημασίες που προαναφέραμε.

Ένας κανονισμός μεταξύ άλλων αναφέρεται στους χανουτάρηδες και σχετίζεται με τη εδιάθεση του κρασιού στη χερσόνησο της Καρπασίας. Στο ιταλικό κείμενο των κανονισμών οι χανουτάρηδες αποδίδονται με τη λέξη chanutari. Σύμφωνα με τον κανονισμό αυτό ο κάθε χανουτάρης, με την έννοια εδώ του οινοπώλη ή ταβερνιάρη, έπρεπε να ακολουθεί το όρδινο (εντολή) του βαΐλου της Καρπασίας, το σχετικό με τη διάθεση του κρασιού στην περιοχή. Σε περίπτωση παράβασης του κανονισμού, όταν δηλαδή ένας χανουτάρης δεν πωλούσε το κρασί σύμφωνα με το δασμό (meta) που όριζε ο μαχτασίπης (αρχιαστυνόμος), τότε ο παραβάτης ήταν υποχρεωμένος να καταβάλει χρηματική ποινή παράλληλα του έκοβαν δημοσίως τα μαλλιά και τα γένια.

Επίσης ένα άλλος κανονισμός αφορούσε και πάλιν στην πώληση του κρασιού. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή δεν είχε δικαίωμα να πωλήσει κανένας κρασί εκτός από τους χανουτάρηδες με το ισχύον τότε μέτρο χωρητικότητας, το αποκαλούμενο πίντα (a pinta).  Σε περίπτωση που συνέβαινε κάτι τέτοιο, ο παραβάτης όφειλε να καταβάλει ως χρηματική ποινή το ποσό των 15 βυζαντίων.

Ακόμα ένας κανονισμός του διαμερίσματος Καρπασίας αναφέρεται στους Χανουτάρηδες. Σ’ αυτή την περίπτωση η λέξη έχει την έννοια του κρεοπώλη. Για την πάταξη της κλοπής των ζώων ο κανονισμός αυτός όριζε ότι, πριν σφάξουν οι χανουτάρηδες ένα ζώο στα χανούτια τους, έπρεπε προηγουμένως να είχαν εξασφαλίσει την σχετική άδεια (βούλλα) του τσιβιτάνου ή του μπαγνιέρη του χωριού. Τόσο οι civitani ή maestri όσο και oι paracivitani ή pannieri, όπως αποκαλούνταν, ήταν αξιωματικοί υπεύθυνοι για τα χωριά. Για να πάρουμε μια γεύση της γλώσσας της εποχής  παραθέτουμε ολόκληρο το απόσπασμα. «Και δια να μην έχουν τόπον οι κλέφτες των χτηνών, όπου βρίσκουνται πολλοί εις ετούτιν την ανορίαν οι πγοι πουλούν τα τους χανουτάρηδες, τους ποιος χανουτάρηδες κάμνετε νώσιν ότι, πριχού που να σφάξουν κανένα χτηνόν εις τα χανούτια τους, να δείχνουν το σημάδιν όβερ (ή) την βούλλαν του τσιβιτάνου όβερ (ή) του μπαγνιέρη του τόπου»...

Επίσης οι ίδιες λέξεις απαντούν ως τοπωνύμια εις πολλά μέρη της Κύπρου: Το Χανούτιν στην Γαληνή, Ο Χανουτάρης στο Λεονάρισο, τα Χανούτια στα Κατύδατα κ.ά. Στο Ριζοκάρπασο υπάρχει εξάλλου το τοπωνύμιο τα Παλιοχάνουτα, περιοχή του απερηπωμένου εδώ και αιώνες οικισμού του Κόρακα. Εκεί σύμφωνα με την παράδοση , σε ένα πηγάδι είναι κρυμμένος μεγάλος θησαυρός όπως αργαλειοί, και σκάφες, όλα καμωμένα από ατόφιο χρυσάφι. Εκεί, στα Παλιοχάννουτα, στην κατεχόμενη βορειοανατολική άκρη της Κύπρου τα εωθινά μέρη...

Οι λέξεις χανούτιν ή χανουτάρης έχουν καταγραφεί και σε κυπριακές παροιμίες όπως: "Λοαρκάζει χωρίς τον χανοτάριν" ή "Κατά το χανούτιν τσι' ο χανουτάρης".

*Ριζοκαρπασίτισσα - Ιστορικός-Ερευνήτρια, Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου

ΠΟΛΙΤΗΣ - 23/08/2009

______________________________________________________________________________________________________

Δεκαπενταύγουστο στο Καρπάσι

Γράφει η ’ννα Μαραγκού

Εκεί όπου δεν έχει σημασία ποιος είσαι, αλλά από πού είσαι, από πού κρατά η σκούφια σου. Όχι από ποια άλλη χώρα, αλλά από ποιο χωριό, ούτε καν από την πλησιέστερη πόλη. Τα σύνορα του Καρπασιού είναι το Τρίκωμο, το Ακρωτήρι της Ελιάς, η Βοκολίδα, η Ταύρου, το Πατρίκι και τα Γαστριά, ο ’ης Συμιός, η Νέτα, η Νιτοβίκλα, οι ατέλειωτες παραλίες, οι Χελωνούδες, ο ’γιος, οι Κλείδες, το Δεινάρετο, τα Κορτίλια, ο ’ης Θέρισσος, η Γιαλούσα, η Πλακωτή, ο ’γιος Ανδρόνικος, ο Κοιλάνεμος, η Εφτακώμη, και πέρα ο Δαυλός και η Καντάρα. Ανάμεσα σε αυτά μια ήπειρος ατέλειωτη από μόνη της, με θαμμένες φεγγαρόφωτες πολιτείες, με πέτρινα αρχοντικά και θλιμμένες σωριασμένες εκκλησιές, αυλές με γιασεμιά και ζίνιες και ολοπράσινους κούκους, με θρύλους και τραγούδια, βουνά και πεδιάδες, δάση, κοιλάδες, λαξιές, φαράγγια, όρμους και αγκυροβόλια, ξεχασμένα λιμάνια, θαμμένα ναυάγια. Μια γη ατέλειωτη, φορές άνυδρη, ξερή, άλλες καταπράσινη, πανέμορφη, εύφορη. Όδευσα μακριά από το πλήθος στο ωραιότερο κομμάτι της Κύπρου, εκεί όπου η γη έχει σχέση έρωτα με τους ανθρώπους της, εκεί όπου η θάλασσα απαλύνει και τις χειρότερες σκέψεις, εκεί όπου η δύση του ήλιου παρέα με τη βασιλική του Αγίου Φίλωνα έχει νόημα. Το πρωί της γιορτής προσκυνήσαμε και περάσαμε κάτω από την εικόνα του Αγίου, εκεί στην άκρη της γης, μαζεμένοι όλοι με τα καλά μας, ένα κερί για τον ’γιο, ένα κερί για τον τόπο, ένα κερί για να είμαστε καλά, να αντέχουμε με τα μάτια μας ανοιχτά και να μην ξεχνούμε. Λίγο αγίασμα για να ξαποστάσουμε. Ταξιδεύοντας από τον ’γιο βορειοδυτικά, πέρασα από το Περιστέρι, θυμήθηκα τα ψαρέματα στο ηλιοβασίλεμα σε άλλους καιρούς, κοντοστάθηκα εκεί που κάποτε στεκόταν η μνήμη του ναού της Αφροδίτης Ακραίας. Σήμερα, δυο τεράστιες σημαίες. Συνέχισα, παράλληλα με το νερό και τους βράχους, μπήκα και χάθηκα και πάλι στο δάσος του Κόρακα, αγνάντεψα από μακριά τα Κορτίλια και τους γλάρους, και εκεί στους Πέντε Αγιούς συνάντησα μια παρέα να κάθετε κάτω από τη σκιά μιας χαρουπιάς. Καρπασίτες, με τη γιαγιά να δεσπόζει, αδύναμοι να απομακρυνθούν για πολύ από τους τόπους τους. Κουβεντιάσαμε, μας οδήγησε η γιαγιά στο μονοπάτι μέχρι τη θάλασσα. Εκεί στο αγίασμα κάτω ένας Βαρωσιώτης ψάρευε. Παρέα με τη γυναίκα του, να στέκουν ώρες, συντροφιά τους η θάλασσα, ο ήλιος, τα βράχια, το καλάμι, τα ψάρια, το πέλαγος. -Εδώ έρχομαι κάθε Πέμπτη και φεύγω την Κυριακή. -Εδώ στέκομαι, εδώ ζω, μου είπε. Προχώρησα προς τα Μωρά Ψάρια, τον Έξαρχο, έφτασα στην Αφέντρικα, προσκύνησα την Ασώματο, τη Χρυσιώτισσα, τον ’η Γιώργη και σκέφτηκα τα Αγρίδια, τις οικογένειες των Φράγκων ευγενών που κατοικούσαν εδώ, τις βυζαντινές πολιτείες που χάθηκαν, τα πολύβουα λιμάνια, τις ζωές που χάθηκαν, τις ιστορίες που μας λέει ακατάπαυστα η Νάσα Παταπίου. Εκείνη και αν γνωρίζει το Καρπάσι. Βέρα Καρπασίτισσα, κάθε πέτρα, κάθε γειτονιά, κάθε θρύλο, αλλά και κάθε πλάσμα. Συνάντησα τους δικούς μας ανθρώπους, άκουσα τις ταλαιπωρίες και τις σκέψεις τους, το βάσανο της μοναξιάς, του παιδέματος της ζωής, ένιωσα όμως ότι αναμένουν ακόμη, ελπίζουν, καρτερούν, με μια ιώβεια υπομονή, το πέρασμα του χρόνου. Δεν είναι εύκολη η ζωή στην Καρπασία. Θέλει αντοχές που οι νεότεροι Ευρωκύπριοι δεν διαθέτουν, θέλει κόκαλο να αντέξεις το χειμώνα στο σπίτι που στάζει και να κάμνεις αιτήσεις απανωτές στο καθεστώς για να σου εγκρίνουν να διορθώσεις τη στέγη. Θέλει νεύρο να αντέξεις να καταπίνεις τον πόνο σου, να χάνεις τα παιδιά σου, θέλει καρτερία και ταπείνωση, θέλει διπλωματία, θέλει να ξέρεις τις λόξες και τα τερτίπια του στρατού και της αστυνομίας, θέλει να τα βγάζεις πέρα με τη δική μας γραφειοκρατία. Μια καινούργια γενιά μεγαλώνει στο Καρπάσι αφύσικα, με χιλιάδες προβλήματα. Δεν χωράνε πια κάτω από το χαλί, ξεχείλισαν! Αμμά, όπως λέει και η φίλη μου η γιάτραινα, άκουσα και την άλλη πλευρά, άκουσα τους Τήλλυρους που βρίσκονται εκεί. Κατατρεγμένοι σαν σκυλιά έφυγαν από τα χωριά τους το '63. Έζησαν 12 χρόνια μέσα σε σπηλιές στα Κόκκινα, άλλα τόσα στην Τουρκία, σήμερα να κατοικούν και "γλέπουν" τη Γιαλούσα, δε φεύγουμε εμείς αν δεν έρθουν πίσω στα σπίτια τους οι Γιαλουσίτες. Εμείς θα φύγουμε όταν επιστρέψουν εκείνοι, αμμά τα σπίθκια τους εν να τα πιάουν οι άλλοι, επιμένει φορτικά ο Ερντογάν.

Πολίτης
23/08/2009

______________________________________________________________________________________________________

Τα Αγρίδια Ριζοκαρπάσου

’γιος Φίλωνας: Καρπασέων το κλέος και Κυπρίων το αγλάισμα

Της Νάσας Παταπίου*

Σε απόσταση περίπου οκτώ μιλίων από την κωμόπολη Ριζοκαρπάσου, σ' ένα οροπέδιο στο κέντρο του ανατολικού τμήματος της χερσονήσου Καρπασίας, βρίσκεται η τοποθεσία Αγρίδια, γνωστή ως Αγρίδια Ριζοκαρπάσου, για να μην συγχέεται με άλλα ομώνυμα τοπωνύμια της Κύπρου. Εδώ ακριβώς βρισκόταν κάποτε ένα χωριό, το οποίο ανήκε μάλιστα σε μια ισχυρή οικογένεια φεουδαρχών, που μετά την πτώση της Κύπρου στα χέρια των Τούρκων, κάποια μέλη της κατέφυγαν στη Μαγιόρκα όπου εκεί διέπρεψαν. Από το χώρο αυτό όπου κάποτε ήταν οικοδομημένος ο οικισμός των Αγριδίων, η θέα είναι μαγευτικότατη, αφού ο επισκέπτης μπορεί να αντικρίσει τη θάλασσα προς τα βόρεια και προς τα νότια. Προς τα βόρεια εκτείνεται η πεδιάδα της Αφέντρικας όπου και τα ερείπια της πόλης Ουρανίας-Αφέντρικας. Στα νότια επίσης βρίσκεται η τοποθεσία Πλαθκιά με μικρές πεδιάδες και λόφους μαζί, όπου και εδώ κάποτε υπήρξε οικισμός μέχρι τον 16ο αιώνα, ο οποίος μαρτυρείται τόσο στην προφορική παράδοση όσο και στις βενετικές πηγές. Ίχνη του οικισμού αυτού μαρτυρούν επίσης τα ερείπια ενός ναού, ο οποίος βρίσκεται σ’ έναν από τους προαναφερόμενους λόφους αφιερωμένου στον ’γιο Ιωάννη Πλαθκιών, όπως τον ονομάζουν οι κάτοικοι Ριζοκαρπάσου. Από το οροπέδιο Αγριδίων επίσης προς τα νοτιοδυτικά, βρίσκεται η περιοχή Βλάχου με εκτεταμένους ελαιώνες, η οποία περικλείεται από παντού με χαμηλούς καταπράσινους λόφους.

Τοπικές παραδόσεις
Ένα μέρος στο οποίο έζησαν για αιώνες άνθρωποι καλλιεργώντας τη γη για επιβίωση και μάλιστα σε χαλεπούς καιρούς ως δουλοπάροικοι, ένα μέρος όπου συχνά βίωσε την καταστροφή, τις λεηλασίες, την αιχμαλωσία ή το θάνατο από τις ανελέητες επιδρομές των Σαρακηνών, των Τούρκων και άλλων, είναι επόμενο μετά την απερήμωσή του να δημιουργηθούν θρύλοι και παραδόσεις γύρω από αυτό το γεγονός, ίσως συγκεχυμένες ανάμεσα σε μύθο και πραγματικότητα. Μία παράδοση σχετιζόμενη με τη δημιουργία του οικισμού των Αγριδίων, όπως έτυχε να την ακούσω αρκετές φορές σε κάποια αστροφόρα βράδια καλοκαιρινά στο Ριζοκάρπασο, αναφέρει τα ακόλουθα. Κάποιο βράδυ έφθασαν, σύμφωνα με την παράδοση, οι Σαρακηνοί στην Αφέντρικα, η οποία κάποτε υπήρξε μια ευδαιμονούσα πολιτεία με τους κατοίκους της, τις μεγαλόπρεπες εκκλησίες της, το λιμάνι και την ακρόπολή της. Αφού ο εχθρός κατέστρεψε και λεηλάτησε την πόλη, έσφαξε μεγάλο αριθμό κατοίκων και άλλους έσυρε στην αιχμαλωσία. Μερικές οικογένειες κατόρθωσαν να διασωθούν, καταφεύγοντας στο γειτονικό οροπέδιο, στα Αγρίδια, όπου και δημιούργησαν ένα νέο οικισμό πιο μακριά από την ακτή και σε ύψωμα, για να είναι πιο ασφαλείς. Κατ' αυτό τον τρόπο, λοιπόν, σύμφωνα με την παράδοση, ο οικισμός Αγριδίων δημιουργήθηκε από κατοίκους της Αφέντρικας, οι οποίοι μετά την καταστροφή τής πόλης αναζήτησαν πιο ασφαλές μέρος να εγκατασταθούν.
Μία άλλη παραπλήσια παράδοση επίσης, αναφέρει ότι στον οικισμό των Αγριδίων, ο οποίος κατά μια άλλη εκδοχή υπήρχε ήδη και πριν την καταστροφή της Αφέντρικας, μία γυναίκα, η μόνη που είχε διασωθεί από τη σφαγή, έσπευσε ν' ανακοινώσει στους κατοίκους τα όσα είχαν συμβεί. Παρουσιάζει μάλιστα ενδιαφέρον το γεγονός ότι η παράδοση έχει διασώσει και το όνομά της γυναίκας αυτής, η οποία ονομαζόταν Φλουρεντζού. Δύο έγγραφα τα οποία εντοπίσαμε στα Κρατικά Αρχεία Βενετίας έρχονται να προσθέσουν στοιχεία στις ήδη δημοσιευμένες πηγές που αναφέρονται στον εν λόγω οικισμό. Οι πηγές αυτές μας δίνουν όλες τις πληροφορίες, πότε και για ποιους λόγους εγκαταλείφθηκε ο οικισμός αυτός και ποια μέτρα είχαν ληφθεί ή ποιες προσπάθειες έγιναν από τους Βενετούς αξιωματούχους για επανεγκατάσταση παροίκων στην περιοχή και ανασύσταση του εγκαταλελειμμένου οικισμού.

Φεουδάρχες του οικισμού
Ως φεουδάρχες του οικισμού Αγριδίων αναφέρονται μέλη της οικογένειας Verny, η οποία μαρτυρείται στην Κύπρο κατά τα τέλη του 13ου αιώνα. Σύμφωνα με έγγραφο του Χαρτοφυλακίου της Αγίας Σοφίας, του έτους 1297, το οποίο αφορούσε σε συμφωνία μεταξύ του Λατίνου αρχιεπίσκοπου και του ιππότη Jean de Verny, ο δεύτερος αναφέρεται και ως φεουδάρχης Αγριδίων. Στις αρχές του 14ου αιώνα αναφέρονται ως μέλη της ίδιας οικογένειας οι Jean de Verny, Philippe, Balian και Louis d' Huguet de Verny. Ένα έγγραφο των Αρχείων του Βατικανού του έτους 1468, μαρτυρεί ότι ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ είχε αποδώσει στους κληρονόμους του Louis de Verny το Ριζοκάρπασο, φέουδο το οποίο περιελάμβανε και τα Αγρίδια. Έτσι το φέουδο πέρασε στην ιδιοκτησία του Huguet de Verny, αυτό που κάποτε ανήκε στον πατέρα του, με ενοίκιο του τιμαρίου 1.000 βυζάντια. Το ίδιο έτος, ο βασιλιάς επίσης παραχώρησε στον Huguet Verny τα μεταγωγικά ζώα και το βουστάσιο του Ριζοκαρπάσου, αφού η κτηνοτροφία ίππων και βοοειδών αποτελούσε μέρος του φέουδου.
Το Ριζοκάρπασο και οι εξαρτώμενοι οικισμοί, μεταξύ αυτών και τ’Αγρίδια, στη συνέχεια πέρασαν από την οικογένεια Verny στον στενό συνεργάτη του βασιλιά Ιακώβου Β΄, τον εξ Αραγωνίας Jean Peres Fabrices και στους κληρονόμους του. Το Ριζοκάρπασο έγινε κομητεία από τον Φράγκο βασιλιά Ιάκωβο Β΄ στις 4 Μαρτίου 1472. Μαζί με τον τίτλο της κομητείας που παραχωρήθηκε στον Jean Perez Fabrices παραχωρήθηκαν το Ριζοκάρπασο και τα Αγρίδια, οι γύρω περιοχές καθώς και οι γειτονικοί οικισμοί της Αναχίδας και της Σελενιάς. Μετέπειτα, τα προαναφερόμενα φέουδα και τον τίτλο του κόμητος Καρπασίας κληρονόμησε ο Νικόλαος Justiniani, ο οποίος νυμφεύθηκε την θυγατέρα του Jean Perez Fabrices, Καρλόττα. Επίσης ως φεουδάρχης των Αγριδίων Ριζοκαρπάσου αναφέρεται και ο Gioan Filispertou. Η οικογένεια Verny που κατείχε προηγουμένως τ' Αγρίδια, αναφέρεται έως το 1570, αφού πολλά μέλη της μνημονεύονται κατά τη πτώση της Λευκωσίας στα χέρια των Τούρκων. Ένα μέλος της ίδιας οικογένειας, ο Zerbinus Verny, πολέμησε στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου και αργότερα εγκαταστάθηκε στη Μαγιόρκα.

Τρεις κατερειπωμένοι ναοί
Παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το γεγονός ότι σε ένα μάλλον αγροτικό οικισμό, όπως ήταν τ' Αγρίδια Ριζοκαρπάσου, σώζονται τρεις κατερειπωμένοι ναοί, ο ’γιος Δημήτριος, η Αγία Βαρβάρα και ένας τρίτος, ο οποίος είναι αφιερωμένος στον 'Αγιο Φίλωνα, επίσκοπο Καρπασίας. Η ύπαρξη μάλιστα δύο ναών αφιερωμένων στον ίδιο άγιο σε τόσο κοντινή απόσταση, όπως είναι η απόσταση που χωρίζει την αρχαία πόλη Καρπασία από τ' Αγρίδια, μαρτυρεί την πίστη και την προσήλωση του λαού της Καρπασίας στον επίσκοπο άγιο, που υπήρξε και ο ιδρυτής της ίδιας της Επισκοπής Καρπασίας. Ο ναός του Αγίου Φίλωνος Αγριδίων θεωρείται κτίσμα του 12ου αιώνος και πρόκειται για μικρή μονόκλιτη καμαροσκεπή βασιλική. Το εσωτερικό του ναού καλυπτόταν κάποτε ολόκληρο με τοιχογραφίες, όπως μπορούμε να συμπεράνουμε από τα σωζόμενα τμήματα, που παριστάνουν τον 'Αγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τον ’γιο Γεώργιο καθώς και τον Ιωάννη τον Πρόδρομο και τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη. Στη νότια πλευρά του ναού έχουν αποκαλυφθεί ερείπια παρεκκλησίου. Πρόσφατα, σε μια από τις τοιχογραφίες εντοπίστηκαν δωρητές, των οποίων τα πρόσωπα μόλις που διακρίνονται, όμως φαίνεται να πρόκειται για άνδρα και γυναίκα, γεγονός που μας οδηγεί στην εικασία ότι ίσως πρόκειται για τον φεουδάρχη των Αγριδίων και τη σύζυγό του, πολύ πιθανόν μέλη της οικογένειας Verny.

Κατά τη βενετοκρατία και μάλιστα σε έκθεση για την Κύπρο, η οποία συντάχθηκε κατά πάσα πιθανότητα το 1521, τα Αγρίδια αναφέρονται ως ένας από τους 23 οικισμούς, μεταξύ αυτών χωριά (casali) ή πραστειά (prastij), που αποτελούσαν το διαμέρισμα Καρπασίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τ' Αγρίδια Ριζοκαρπάσου επέδειξε ο Βενετός Γενικός Προνοητής και Σύνδικος Κύπρου, Bernardo Sagredo, o οποίος υπηρέτησε στη μεγαλόνησο από το 1563 έως το 1565. Περιηγήθηκε όλη την Κύπρο για την απογραφή του πληθυσμού το έτος 1565. Δύο επιστολές τις οποίες φέραμε στο φως, μας παρέχουν νέες ιστορικές ειδήσεις για τον εν λόγω οικισμό. Η μία επιστολή του προνοητή Bernardo Sagredo, προς τον δόγη, που αφορά στα Αγρίδια Ριζοκαρπάσου, είναι γραμμένη στο Τρίκωμο Καρπασίας και φέρει ημερομηνία 3 Νοεμβρίου 1563. Ο λόγος της παρουσίας του ιδίου του Sagredo στην Καρπασία και μάλιστα στο Τρίκωμο, όπως εξηγεί στον δόγη, είναι γιατί την περίοδο εκείνη ασχολείτο με την απογραφή του πληθυσμού του διαμερίσματος Καρπασίας. Επισημαίνει επίσης στον δόγη ότι έχουν στην περιοχή διαπραχθεί κάποιοι σφετερισμοί καλλιεργήσιμων εκτάσεων γης εδώ και 30 χρόνια και επιβεβαιώνει ότι ελάχιστες εκτάσεις έχουν κατασχεθεί. Επίσης, σύμφωνα με την επιστολή του Sagredo διαπιστώθηκε ότι οι εκτάσεις γης στα Αγρίδια Ριζοκαρπάσου προσέφεραν πλούσιες εσοδείες, γιατί παρήγαγαν πολλές ποσότητες σιτηρών, γεγονός που θα συνέφερε στη Δημοκρατία της Βενετίας να τις αξιοποιήσει. Κύριο μέλημα του Sagredo υπήρξε λοιπόν η υλοποίηση της εγκατάστασης εκ νέου καλλιεργητών με τις οικογένειές τους στα Αγρίδια ώστε να ανασυσταθεί εκ νέου ο απερειπωμένος οικισμός. Η απερήμωση του οικισμού οφειλόταν, σύμφωνα με τα γραφόμενα του Sagredo, στις πειρατικές επιδρομές, γι' αυτό ο Προνοητής έδωσε εντολή να εγκατασταθεί στην περιοχή ένας λόχος ιππέων, ώστε οι καλλιεργητές των Αγριδίων να διαβιούν σε ασφαλείς συνθήκες.
Ο Bernardo Sagredo θέλησε επίσης να εποικίσει με παροίκους από την Λάπηθο τα Αγρίδια, γιατί, όπως ανέλυε στην επιστολή του προς τον δόγη, στη Λάπηθο ζούσαν πολλοί πάροικοι που δεν είχαν γη να την καλλιεργήσουν και λιμοκτονούσαν. Η δεύτερη σχετική επιστολή με τα Αγρίδια Ριζοκαρπάσου φέρει ημερομηνία 30 Δεκεμβρίου 1563 και υπογράφεται όχι μόνο από τον Γενικό Προνοητή, αλλά και τον Βενετό Τοποτηρητή και τους δύο Συμβούλους. Στην ίδια επιστολή αναφέρεται και πάλι η ιδιοποίηση μεγάλης έκτασης γης στα Αγρίδια. Επίσης μνημονεύεται ότι το χωριό είχε εγκαταλειφθεί πριν από μερικά χρόνια λόγω των πειρατικών επιδρομών, γιατί απείχε μόνο μία λεύγα από την ακτή, δηλαδή τρία ιταλικά μίλια, και δεν υπήρχε καθόλου ακτοφρουρά στην περιοχή. Έτσι αποφασίστηκε να αποσταλεί στα Αγρίδια ένας λόχος αποτελούμενος από 25 μέλη του ελαφρού ιππικού (stradioti) ως ακτοφύλακες, για την προστασία της περιοχής από τους πειρατές. Παράλληλα, η βενετική διοίκηση της Κύπρου έδωσε εντολή όπως εγκατασταθούν στα Αγρίδια Ριζοκαρπάσου 30 με 40 οικογένειες παροίκων από τη Λάπηθο, φτωχοί και ακτήμονες που ζούσαν σε άθλιες συνθήκες. Φαίνεται τα παραπάνω να είχαν υλοποιηθεί, αν και στην απογραφή του 1565 στα Αγρίδια δεν αναφέρεται κανένας αριθμός κατοίκων. Υπενθυμίζουμε όμως ότι στις βενετικές απογραφές δεν συμπεριλαμβάνονται οι πάροικοι, ούτε τα γυναικόπαιδα και οι οικογένειες, όπως προαναφέραμε, από τη Λάπηθο, που εγκαταστάθηκαν στα Αγρίδια, ήταν οικογένειες παροίκων.
Με αταλάντευτη προσήλωση στον γεωγραφικό αυτό χώρο της ακρότατης άκρης, της Καρπασίας ή Ακροτίκης, συντηρώ στη μνήμη μου τους μύθους και τους θρύλους μιας άλλης εποχής που τον περιβάλλουν. Τα δύο βενετικά έγγραφα που ανακαλύψαμε και τα ίδια με τη σειρά τους μας αποκάλυψαν νέες ειδήσεις για τα Αγρίδια Ριζοκαρπάσου, ας κατατεθούν στο ταμείο της ιστορίας ως αντιπελάργηση στα όσα πολύτιμα δώρα μάς προσέφερε ο καρπασιακός γενέθλιος χώρος.  

ΠΟΛΙΤΗΣ - 12/07/2009, Σελίδα: 38
*
Ριζοκαρπασίτισσα - Ιστορικός/Ερευνήτρια Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου


English


Ελληνικοί Ραδιοσταθμοί
 

 


Οι εφημερίδες έγραψαν για το Ριζοκάρπασον


Σχολιάζουμε, Κρίνουμε, Επικρίνουμε



Ευρωπαϊκή Ένωση


Κυπριακή Δημοκρατία


Ανακοινώσεις


Έφηβος Βουλευτής



Πρώτο Κουδούνι


Γιάννης Μανιταράς



Κινηματογράφος Λουϊζιάνα

Για χρήση οποιουδήποτε περιεχόμενου επικοινωνήστε μαζί μας. © 2010 Copyright Εκδόσεις "ρο"
Επικοινωνία - Email
Επισκέψεις από: 11/10/1999